بیش از یک دهه از دوره جدید عمر آبخیزداری در کشور که همراه با تحول اساسی در ساختار و اهمیت آن بوده است، می گذرد. تحولی که حاصل آن ارتقاء سطح کیفی و کمی برنامه ها در سطوح و بخشهای متفاوت مدیریتی، اجرائی، مطالعاتی و هماهنگی با سایر بخشها ی ذیربط در عرصه های طبیعت بوده است.

دیدگاه برنامه ریزان  و کارگزاران بخش آبخیزداری از اجرای یک سری پروژه های اجرایی محدود، با هدف کنترل رسوب در بالا دست سدهای بزرگ، اکنون در سرتاسر کشور پهناور ایران گسترش یافته و با اهدافی همچون حفاظت آب و خاک ، مقابله با خشکسالی ، کنترل سیلابها ، بهبود شرایط پوشش سبز زمینها ، توجه به منابع زیربنایی کشاورزی ، بهبود شرایط اقتصادی آبخیزنشینان و .... متحول گردیده و تکامل یافته است .
شاید مهمترین دستاورد بخش آبخیزداری در این دوره جدید گام نهادن در راهی است که منتج به اداره ملی و مردمی آبخیزها و جلب مشارکت مردم در ابعاد مختلف باشد در این راستا نیز با روشها و شیوه های مشارکتی گوناگون در سراسر کشور طرحهای دلگرم کننده ای به اجرا در آمده که به طور قطع باید توسعه یابد . به هر حال آبخیزداری در مسیری حرکت می کند که متجلی دیدگاه روشنی در پیش روی دلسوزان این بخش زیربنایی است.
البته اگر منصفانه قضاوت کنیم هنوز تا رسیدن به ارزش واقعی این بخش در توسعه کشاورزی ، منابع طبیعی ، مدیریت منابع آب و سایر منابع وابسته در کشور فاصله زیادی وجود دارد . امید است در آینده آبخیزداری ارزش واقعی خود را بیش از پیش پیدا کرده و جایگاه آن پررنگ تر از گذشته جلوه نماید.
 

بند خشكه چین

بند گابیونی

 

وظایف:

از وظایف آبخیزداری برنامه ریزی، سازماندهی، مدیریت، هماهنگی و كنترل فعالیت های اجرایی آبخیزداری است. فعالیت های آبخیزداری به سه گروه تقسم می شود :

 

1- فعالیت های مكانیكی و ساختمانی شامل: احداث بندهای خاكی، سنگ و سیمان، گابیونی و خشكه چین، سیستم پخش سیلاب، توركنسیت.

 

2- فعالیت های بیولوژیكی شامل:عملیات اصلاح و احیاء مراتع مانند كپه كاری، بذركاری، بذرپاشی و نهال كاری.

 

3- فعالیت های بیو مكانیكی شامل: بانكت بندی و تراس بندی.

آبخیزداری گامی در جهت توسعه پایدار

موقعیت خطیر منابع آب و خاک در کشور و نقش زیر بنایی این منابع حیاتی در تولیدات صنعتی و ایجاد رفتار متعادل در محیط زیست و به طور کلی نقش اساسی آن در زندگی ، ایجاب می نماید که ضمن جدی گرفتن آبخیز داری در برنامه های آن مشارکت نمائیم .
مدیریت و بهره برداری هماهنگ ، یکپارچه و قانونمند از منابع طبیعی ، کشاورزی ، انسانی و اقتصادی یک آبخیز را آبخیزداری گویند . واحد کار برای چنین مدیریتی واحدی است طبیعی که به آن حفره آبخیز می گویند و شامل سطحی است که تمام آب حاصل از بارش بر روی آن تحت تاثیر شیب زمین
جمع آوری شده و به یک آبرو ، رودخانه و یا یک مخزن ذخیره هدایت میشود .
وسعت این حوزه متفاوت می باشد و بسته به هدف کار و نوع برنامه ریزی ممکن است بخش اعظم یک کشور ، چندین استان ، یک و یا چند شهر و یک  یا چند روستا را در بر بگیرد . بنابراین هر حوزه آبخیز به اجزای کوچکتری قابل تقسیم است .
فعالیتهای آبخیزداری شامل زیر بخشهایی است که در قالب مدیریتی و هدایتی ، طرحهای مطالعاتی و برنامه های اجرایی قابل تفکیک می باشد که در راستای بهبود فعالیتها و استفاده از تجربیات به دست آمده ، ارزیابی طرحها در قالبی مدون انجام می پذیرد .
برنامه های اجرایی آبخیزداری شامل عملیات بسیار متنوعی است ، که شرایط هر منطقه با مطالعه کامل و بررسی شرایط طبیعی ، اجتماعی واقتصادی اجرا می شود . مواردی چون اقدامات مدیریتی ، سکوبندی اراضی شیبدار ، احداث بانکت و فارو ، تغذیه مصنوعی سفره های آب زیر زمینی ، حفاظت و تثبیت مسیلها و گالیهای فعال ، علوفه کاری ونهالکاری و عملیات کنترل سیل از جمله فعالیتهای آبخییزداری می باشد.

 

 

بند خاكی كوتاه

اهداف آبخیزداری

علم وهنر آبخیزداری اهدافی را در اجرای برنامه های خود در نظر می گیرد که  نتیجه آن بهبود شرایط آبخیز و بهبود وضعیت آبخیز نشینان یعنی انسانهاست . اهم این وظایف به شرح زیر است :

1- حفظ وبهره برداری مناسب منابع آب و خاک به عنوان دو بستر طبیعی و اصلی برای زندگی انسانها و توسعه پایدار.
2- جلوگیری از تلفات آب در مناطق مورد نیاز و برنامه ریزی برای تامین آب در پایین دست.
3- تعدیل خسارات ناشی از سیلابها.
4- کنترل هرز آبها و تغذیه سفره های زیر زمینی و آبخوانها  و کمک به افزایش آبدهی قنوات ، چاهها و چشمه ها.
5- کاهش تاثیرپذیری آبخیزها نسبت به خشکسالی.
6- جلوگیری از حمل رسوبات به مخازن سدها و تاسیسات و شبکه های آبیاری.
7- مدیریت و توسعه منابع گیاهی سطح زمین شامل : چراگاهها ، مراتع ، بیشه ها و جنگلها.
8- بهبود شرایط زیست محیطی و بهبود وضعیت اقتصادی آبخیزنشینان.

 

بند سنگ و سیمان

نوشته شده در تاریخ جمعه 25 آذر 1390    | توسط: سجاد خشنود مطلق    | طبقه بندی: آبخیزداری،     |
نظرات()